Kunst begrippenlijst

Kunstbegrippen op een rijtje!

Ben je nog niet zo heel bekend in de kunstwereld of gewoon even vergeten wat die ene term ook alweer betekent? Zoek het op in onze lijst met kunstbegrippen!

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ

A
Aardewerk
Poreus object van klei, gebakken met een temperatuur van tussen de 700° en 900°, kan geglazuurd worden.

Abstract
Stijl van werken waarbij niet zichtbare werkelijkheid wordt afgebeeld , maar begrippen als kleur, vorm en compositie het uitgangspunt zijn; geen herkenbare voorstelling

Abstraheren
De figuratieve of realistisch herkenbare onderwerpen zodanig stileren dat ze minder herkenbaar zijn

Acrylverf(acryl)
Synthetische, sneldrogende verfsoort waarbij het pigment gebonden is met acrylhars

Aquarel
Werk geschilderd met aquarelverf

Aquarelverf
Transparante verf die bestaat uit pigment, water en als bindmiddel Arabische gom

Aquatint
Manier om toonvlakken aan te brengen in een ets; het zuur bijt kleine gaatjes rondom korreltjes hars of suiker die zijn aangebracht op de etsplaat

Architectuur
Verzamelnaam voor alles wat gebouwd is

Atmosferisch perspectief
Vorm van ruimtesuggestie door vervaging van vorm, kleur en/of textuur


B
Beeldhouwkunst
Letterlijk het houwen uit bijvoorbeeld steen of hout, meestal gebruikt als verzamelnaam voor beelden

Betekenis
De inhoud, datgene wat de maker wil vertellen

Brons
Legering van koper en tin

C
Canvas
Sterke kwaliteit schilderslinnen

Collage
Het scheuren of knippen van papier of andere materialen en deze elementen vervolgens op de drager (een plat vlak) plakken

Compositie
Manier waarop de kunstenaar de verschillende beeldelementen in zijn of haar werk rangschikt. Rangschikking van vormen, vlakken, lijnen en kleur

Conté
In hoekige staaf geperst krijt in wit, zwart, rood en sepia

Contrast
Tegenstelling bv.: licht/donker, rond/hoekig en lijn/vlak

D
Decoratie
Versiering

Diagonaal
Lijn die in een rechthoek twee tegenover elkaar liggende hoeken met elkaar verbindt; met een schuine richting

Diepdruk
Verzamelnaam voor die druktechnieken waarbij de afbeelding verdiept in de plaat ligt, bijvoorbeeld een ets of gravure

Drogenaald(ets)
Etstechniek waarbij direct op de plaats gekrast wordt met een scherpe naald of diamant; de krassen hebben een braam , waardoor de afgedrukte lijnen nooit helemaal strak zijn

E
Ecoline
Gekleurde inkt

Encaustiek
Schildertechniek, waarbij pigmenten vermengd worden met hete bijenwas, hars en nog een paar stoffen, in verschillende kleuren

En face
Van voren gezien

En profil
Van de zijkant gezien

Etsen
Grafische techniek waarbij de voorstelling in een metalen plaat is gekrast (dieptedruktechniek)

Expressie
Uitdrukking

Expressief/Expressionistisch
Een wat snelle, grove manier van werken, waarbij de kunstenaar zijn emoties verbeeld

Exterieur
De buitenkant van een gebouw

F
Figuratief
Stijl waarin herkenbare, realistische elementen worden gebruikt, in tegenstelling tot abstract; met een herkenbare voorstelling (die wel 'vertekend' kan zijn of gestileerd)

Fixeren
Manier om een tekening gemaakt in houtskool, krijt of een ander makkelijk vlekkend materiaal minder veeggevoelig te maken door het te bespuiten met een lakoplossing(fixatief)

Functie
Doel, bestemming

G
Geometrisch
Een stijl van werken gericht op abstracte lineaire motieven (lijnen, vierkanten, rechthoeken, cirkels, driehoeken); ook wel: concreet of geometrisch abstract

Geometrische vorm
Met passer en liniaal te maken/na te meten

Giethars
Kunsthars die op doek of paneel gegoten kan worden, of waar objecten van gegoten worden

Glas
Materiaal dat ontstaat door het samensmelten van (zilver)zand, kalk en soda bij een temperatuur van 1300-1500 °C; de meest gebruikte methoden om glazen objecten te vervaardigen zijn blazen of persen

Glas in lood
Verschillende stukken glas aan elkaar bevestigd door middel van lood

Gouache
Verfsoort op waterbasis, die door middel van vulstoffen dekkend is gemaakt; ook wel: plakkaatverf; een tekening met gouache wordt ook een gouache genoemd

Grafiek
Gedrukt werk in oplage; ook wel: prent(kunst)

Grafische technieken
Etsen, zeefdruk, houtdruk, steendruk en lithografie

H
Harmonie
Wanneer alle onderdelen in evenwicht zijn

Hoogdruk
Verzamelnaam voor druktechnieken waarbij de te drukken afbeelding als een stempel overeind blijft; bijvoorbeeld bij een houtsnede

Horizon
Grens tussen aarde en hemel; in een tekening is de horizontale lijn op ooghoogte

Houtgravure
Vorm van hoogdruk, waarbij in de kopse kant van een hardhouten blok wordt gesneden; gedetailleerde tekening mogelijk; ook wel: xylografie

Houtskool
Verkoold hout dat een diepzwarte lijn geeft en vaak gebruikt wordt voor een ruwe tekening of schets

Houtsnede
Vorm van hoogdruk

I
Idealiseren
Het mooier maken dan het in werkelijkheid is

Impressionisme
Stroming in de tweede helft van de 19e eeuw; kunstenaars schilderen wat ze waarnemen, niet wat ze over het onderwerp weten

Impressionistisch
Stijl van werken waarbij de afbeelding in een losse toets is weergegeven en niet zozeer de werkelijkheid verbeeldt, maar een tijdsgebonden persoonlijke beleving van de kunstenaar

Industriële vormgeving
Vormgeving die machinaal tot stand komt, waardoor massaproductie mogelijk is; van invloed zijn o.a.: functie, techniek, gebruiker

Inhoud
Waar het kunstwerk over gaat

Installatie
Werk bestaand uit meerdere samenhangende elementen in een ruimte, vaak fysiek toegankelijk

Interieur
De binnenkant van een gebouw

K
Keramiek
Objecten vervaardigd uit klei die, afhankelijk van de grondstof (kleur, structuur) en het bakproces (duur, temperatuur) aardewerk, porselein of steengoed genoemd worden; potten, vazen en schalen van aardewerk, waarvan de wanden niet dikker zijn dan 1 cm

Kleuren
Warme kleuren = de roden, oranjes en gelen
Koele kleuren = de blauwen, groenen en paars
Aardkleuren = oker, sienna en bruinen

Koud/warm contrast
Tegenstelling tussen koude en warme kleuren; het koud/warm contrast is belangrijk bij ruimte suggestie en de suggestie van plasticiteit: - warme kleuren lijken naar voren te komen, -koele kleuren wijken

Kunsthars
Een synthetisch product (polymeer) waarvan (transparante) objecten gegoten kunnen worden

L
Lay-out
Ontwerp, meestal voor drukwerk

Lijnvoering
Manier waarop de lijnen in een tekening zijn gebruikt

Linosnede
Hoogdruk procédé waarbij de of te drukken gedeelten hoger liggen dan de niet te drukken partijen. In plaats van hout wordt hier linoleum gebruikt dat soepeler is en zich gemakkelijker laat insnijden. Op de afdruk ontbreken natuurlijk het fijne spel der nerven en het hoekige en kantige, dat de houtsnede kenmerkt

Litho(grafie)
Vorm van een vlakdruk, waarbij een afdruk wordt gemaakt van een steen waarop met inkt of krijt een voorstelling is aangebracht; ook wel een steendruk

Logo
Beeldmerk

M
Magisch realistisch
Manier om een gefantaseerde voorstelling zo natuurgetrouw weer te geven dat het waar gebeurd lijkt

Mezzotint
Vorm van vlakdruk, waarbij de drukplaat met een wieltje met tandjes bewerkt wordt, zodat een ruw oppervlak ontstaat, uiteindelijk in de prent zichtbaar als grijstint

Minimalisme/minimalistisch
Stijl van werken waarbij de persoonlijke expressie op de achtergrond staat en het werk draait om aspecten als geometrische vormen, ritme en eventueel kleur; vaak is de compositie eenvoudig

Monoprint
Eenmalige afdruk

Monotype
Eenmalige 'stempelafdruk' van een met verf of inkt op een metalen of glazen aangebrachte afbeelding

Motief
Onderwerp dat in een kunstwerk wordt uitgewerkt

Multiples
Klein drie-dimensionaal werk in oplage

O
Olieverf
Verfsoort waarbij het pigment gebonden is met (lijn)olie; olieverf droogt erg langzaam (heel dun aangebracht is de droogtijd nog minstens een week) waardoor kleurnuances in elkaar kunnen overvloeien; kan dekkend, maar ook transparant aangebracht worden; gemengd met siccatief droogt olieverf sneller

Oost-Indische inkt
Zwarte inkt bestaande uit roet, gom en water, die na droging watervast en lichtecht is

Oplage
Het aantal bij één druk gemaakte exemplaren van een werk; hoe groot de oplage bij grafische kunst is kun je zien: 3/10 betekent: dit is de derde druk van een oplage van 10

Organische vorm
Gegroeid, sierlijk, gebogen

Overlapping
Manier van ruimtesuggestie; gedeelten van vormen zijn niet te zien omdat er andere vormen voor staan

P
Paneel
Ondergrond voor een schilderij, bijvoorbeeld van hout of kunststof, waarop men schildert

Papier-maché
Massa van papier, lijm, krijt of gisp; in elke gewenste vorm te knedenl hard aan de lucht

Pastel(krijt)
Een tekenkrijt bestaande uit pigment, gom en pijpaarde (een kalkachtige klei); de toevoeging van de pijpaarde geeft de pastelkleuren een zachte tint; pastel blijft als het ware 'op' het papier liggen en dient gefixeerd te worden

Patina
Een manier om een hoogglanzend bronzen beeld na het gieten een andere kleur of toon te geven; patina ontstaat ook vanzelf als een bronzen beeld langere tijd buiten staat en verweert

Penseelstreek
De manier waarop verf is aangebracht

Perspectief
Een manier van tekenen waarbij het lijkt alsof er diepte in de tekening of het schilderij zit

Pigment
Kleurstof

Plasticiteit
Driedimensionaliteit suggererend op een plat vlak

Plastiek
Een beeld vervaardigd uit zachte materialen, zoals bijvoorbeeld klei of gips

Porselein
Keramisch materiaal gebakken op 1300-1500 °C, in tegenstelling tot aardewerk niet poreus

Poseren
Voor een kunstenaar zitten, liggen of staan om zich te laten portretteren

Prent
Afdruk van een gegraveerde, gesneden of geëtste plaat

Primaire kleuren
Rood/geel/blauw

R
Realisme
Vormen van kunst die de werkelijkheid zo precies mogelijk weergeven; altijd figuratief

Realistisch
Stijl van werken waarbij de realiteit uitgangspunt is, ook wel: naturalistisch

Reliëf
Een plat kunstwerk dat een tastbare dieptewerking heeft; bevindt zich tussen schilderij en object (driedimensioneel werk, waarbij de vormen aan een vlak vastzitten en/of er uitsteken)

Repoussoir
Grote, meestal donkere vorm op de voorgrond van een schilderij of tekening; vergroot de diepte

Ruimte/suggestie
De indruk van ruimte; het lijkt of er diepte is terwijl de afbeelding plat is

S
Sculptuur
Beeldhouwwerk

Sepia
Verdunde inktvisinkt, bruingrijs van toon

Schilderij
Werk gemaakt van verf en eventueel andere materialen, meestal op doek of paneel

Sculptuur
Werk gesneden of gehouwen uit steen of hout

Sienna
Rood/bruine kleur

Signatuur
Naam of initialen door de kunstenaar op het kunstwerk geplaatst na afronding

Signeren
Met zijn/haar naam ondertekenen

Sjabloon
Uitgeknipte/uitgesneden vorm

Staat
Elk van de opeenvolgende stadia waarin de prent wordt gedrukt, eventueel kan de kunstenaar na zo'n proefdruk de voorstelling aanpassen; elke aanpassing krijgt een nummer: eerste staat, tweede staat etc

Standpunt
Punt van waaruit iets bekeken is

Stijl
Bepaalde manier van vormgeven

Stilleven
Verzameling van bewegingloze dingen, planten of dieren; meestal opzettelijk in een bepaalde compositie geplaatst

Stilleren
Vereenvoudigen van een vorm

Suggestie
Op een plat vlak zó schilderen of tekenen dat men de indruk krijgt dat de voorstelling echt aanwezig is

Surrealisme
Stroming in de 20e eeuw, die het onderbewuste probeert weer te geven en werkelijkheid, droom en fantasie mengt

Surrealistisch
Realistische manier van werken waarbij het afgebeelde onderwerp in de werkelijkheid niet zou kunnen bestaan; vaak gebaseerd op het onbewuste, zoals associaties, hallucinaties en dromen

Symbolisch
Het kunstwerk betekent meer of wat anders dan wat er is te zien

T
Tekenen
Tekenen en waterverven zijn twee afzonderlijke traditionele kunsttechnieken die vaak samen worden gebruikt. Tekenen kan de basis leggen voor een schilderij van waterverf. Tekenen over een opgedroogde waterverf of het gebruik van waterverf pencelen zijn gecombineerde kunsttechnieken

Tempera
Een matte, dekkende, sneldrogende verfsoort waarbij het pigment is gebonden met kaasstof (caseïnetempera) of eiwit of eigeel (eitempera)

Textuur
Oppervlak van een stof, een schilderij of een verfhuid

Toets
Wijze waarop de verf op het doek is gezet

Tweeluik
Een werk bestaand uit twee delen, meestal twee schilderijen

V
Verdwijnpunt
In het lijn-perspectief het punt op de horizon waar twee lijnen bij elkaar komen

Vernis
Oplossing van hars die over een schilderij kan worden aangebracht om het te beschermen tegen vuil

Vluchtlijn
Lijn die naar het verdwijnpunt loopt

Vogelvluchtperspectief
Vanuit een zeer hoog standpunt gezien

W
Wassen
Het bewerken van een tekening met sterk verdunde Oost-Indische inkt, vaak om schaduwpartijen weer te geven

Z
Zeefdruk
Vlakdruktechniek (grafisch), waarbij via een zeef(druk)inkt op een vel papier wordt aangebracht

Zelfportret
Portret dat de kunstenaar maakt van zichzelf